شورای همکاری خلیج فارس در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که وزرای دفاع شش کشور عضو این شورا، شامل عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت، بحرین و عمان، با ایجاد یک مقر پیشرفته برای فرماندهی نظامی مشترک در کویت و اختصاص نیروهای نظامی مناسب به آن موافقت کرده‌اند.
این تصمیم در بیست‌وسومین نشست شورای دفاع مشترک شورای همکاری خلیج فارس در منامه بحرین اتخاذ شد. به گفته جاسم البدیوی، دبیرکل شورا، این اقدام در راستای تقویت همکاری‌های نظامی و افزایش هماهنگی دفاعی میان کشورهای عضو صورت گرفته است. با این حال، هنوز جزئیاتی درباره تعداد و نوع نیروهای مستقر در این مقر و زمان آغاز فعالیت عملیاتی آن منتشر نشده است.
اگرچه ایده تشکیل فرماندهی نظامی مشترک به سال ۲۰۱۳ بازمی‌گردد و مقر اصلی این فرماندهی نیز در ریاض مستقر شده است، تحولات امنیتی اخیر منطقه بار دیگر ضرورت تقویت ساختارهای دفاعی مشترک کشورهای عربی را مطرح کرده است.
جنگ با ایران، حملات موشکی و پهپادی و نگرانی از تکرار درگیری‌های نظامی، آسیب‌پذیری امنیتی کشورهای منطقه و محدودیت اتکای آن‌ها به چتر امنیتی آمریکا را آشکارتر کرده است.
در خصوص این موضوع تابناک گفتگویی با پروفسور شیرین هانتر عضو شورای روابط خارجی آمریکا انجام داده که در ادامه آمده است.
*کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس (GCC) توافق کرده‌اند که یک مقر پیشرفته برای فرماندهی نظامی مشترک در کویت ایجاد کنند و نیروهای نظامی مناسبی را در اختیار آن قرار دهند. اگرچه این ابتکار از سال ۲۰۱۳ در دستور کار شورا قرار داشته است، چرا در مقطع کنونی بار دیگر مطرح شده است؟
هنگامی که شورای همکاری خلیج فارس (GCC) در سال ۱۹۸۱، تا حدی در واکنش به انقلاب ایران در سال ۱۹۷۹، تشکیل شد، اعضای آن امیدوار بودند سازمانی با نهادهای پولی و سایر مؤسسات مشترک و یکپارچه ایجاد کنند.
اعراب خلیج فارس نیروی انسانی لازم برای تشکیل یک ارتش کارآمد را ندارند
با این حال، این اهداف تا حدی به دلیل رقابت‌ها و اختلافات سرزمینی و دیگر منازعات میان اعضا محقق نشد. ایجاد یک نیروی نظامی یکپارچه دشوارتر خواهد بود، هرچند درس‌های جنگ ایران ممکن است اعضای شورای همکاری خلیج فارس را به کنار گذاشتن اختلافات و رقابت‌های خود تشویق کند.
با این حال، کشورهای عضو شورا نیروی انسانی لازم برای تشکیل یک ارتش کارآمد را ندارند و ممکن است ناچار شوند به جذب نیرو از کشورهای دیگر متکی شوند. البته آن‌ها می‌توانند توانمندی‌های دفاع هوایی و ضد موشکی خود را تقویت کنند. از نظر زمان‌بندی نیز، جنگ ایران و همچنین حملات حوثی‌ها (انصارالله یمن) ، ضرورت و فوریت اجرای چنین برنامه‌هایی را افزایش داده‌اند.
*یکی از دلایل آشکار این اقدام، ناکارآمدی چتر امنیتی آمریکا در جریان جنگ با ایران است. سازوکارهای مستقل شورای همکاری خلیج فارس تا چه اندازه می‌توانند به پر کردن خلأ امنیتی ایجادشده در پی جنگ با ایران کمک کنند؟
کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس انتظارات غیرواقع‌بینانه‌ای از چتر امنیتی آمریکا داشته‌اند. این چتر امنیتی طی چندین دهه در جلوگیری از حملات علیه اعضای شورای همکاری خلیج فارس مؤثر بوده است.
اما تصور آن‌ها مبنی بر اینکه آمریکا یا هر قدرت بزرگ دیگری جنگ‌هایشان را به جای آن‌ها انجام خواهد داد، غیرواقع‌بینانه بوده است. جنگ ایران نشان داد که چتر امنیتی آمریکا به معنای مصونیت کامل از پیامدهای منازعات منطقه‌ای نیست.
*دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در جریان دیدار با نخست‌وزیر قطر اظهار داشت که متحدان آمریکا در خاورمیانه، شامل قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین، کویت و دیگر کشورها، «ترجیح می‌دهند وضعیت موجود حفظ شود». ارزیابی شما از این اظهارنظر چیست؟
همان‌طور که نزدیک به چهار دهه است می‌گویم، کشورهای عربی، به‌ویژه اعضای شورای همکاری خلیج فارس، ایران را تهدیدی بالفعل یا بالقوه می‌دانند. بنابراین، آن‌ها همواره در جهت مقابله با ایران عمل کرده‌اند.
ایران در این باور که کشورهای عربی آن را به‌عنوان بازیگری مشروع در خاورمیانه خواهند پذیرفت، ساده‌انگارانه عمل کرده است
از همین رو، با وجود نگرانی درباره آسیب‌های بیشتر ناشی از ازسرگیری رویارویی نظامی میان ایران و آمریکا، خواهان تداوم فشارهای اقتصادی و سایر فشارها علیه ایران هستند، به این امید که این فشارها در نهایت به فروپاشی ایران منجر شود. مخالفت کشورهای عربی با توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ (برجام) نمونه‌ای از این رویکرد است.
ایران در این باور که کشورهای عربی آن را به‌عنوان بازیگری مشروع در خاورمیانه (غرب آسیا) خواهند پذیرفت، ساده‌انگارانه عمل کرده است. در همین حال، ایران با حمایت از آرمان‌های کشورهای عربی، منافع خود را تضعیف کرده است.
حتی امروز نیز اصرار ایران بر اینکه هر توافقی باید شامل پایان درگیری‌ها در مناطقی مانند غزه و لبنان باشد، دستیابی به پایان خصومت‌های جاری میان ایران و آمریکا را دشوارتر می‌کند.
*کشورهایی مانند قطر، امارات متحده عربی، عربستان سعودی و بحرین خواستار آن بودند که پیش از برقراری آتش‌بس میان ایران و آمریکا، توانمندی‌های نظامی ایران به اندازه کافی تضعیف شود. در عین حال، قطر در مذاکرات میان ایران و آمریکا نیز نقش میانجی را ایفا کرده است. چگونه می‌توان این رویکرد ظاهراً دوگانه را توضیح داد؟
رویکرد قطر نیز نمونه دیگری از خصومت کشورهای عربی نسبت به ایران است. قطر نسبت به سایر کشورهای شورای همکاری خلیج فارس هوشمندانه‌تر عمل کرده و خود را به‌عنوان میانجی بی‌طرف و صادق معرفی کرده است.
میانجی‌ها منافع خاص خود را دنبال می‌کنند
با این حال، قطر نیز در پی منافع خاص خود بوده است. اولویت قطر، امنیت و بقای خود این کشور است. در این چارچوب، آمریکا برای قطر مهم‌تر از ایران است. به نظر می‌رسد تنها ایران است که نسبت به منافع واقعی خود بی‌توجه بوده و پیگیری اهداف ایدئولوژیک را در اولویت قرار داده است.
نمونه بارز این رویکرد، امتناع ایران از مذاکره مستقیم با آمریکایی‌ها و اتکای آن به میانجی‌هاست؛ میانجی‌هایی که خود نیز منافع خاص خود را دنبال می‌کنند.